Kalypso'dan ayrılan Odysseus son kez ölümle burun buruna geldi

Kalypso'nun adasından ayrılan Odysseus, yaptığı sal ile yeniden denize açıldı. Ancak Poseidon, onun hâlâ eve dönememiş olmasını yeterli görmedi. Deniz tanrısı büyük bir fırtına göndererek salı parçaladı.

Odysseus iki gün boyunca dalgalarla mücadele etti. Tam gücünü kaybetmek üzereyken deniz tanrıçası İno (Leukothea) ona büyülü bir örtü verdi. Bu örtü sayesinde boğulmadan kıyıya ulaşabildi.

Odysseus'un ayak bastığı yer, Phaiakların yaşadığı adaydı.

Nausikaa kimdir?

Adanın kralı Alkinoos ile kraliçe Arete'nin kızı Nausikaa, sabah arkadaşlarıyla çamaşır yıkamak için kıyıya geldiğinde bitkin hâlde uyuyan Odysseus'u buldu.

Homeros bu sahneyi, destanın en sakin ve insani bölümlerinden biri olarak anlatır.

Nausikaa korkmasına rağmen Odysseus'a yardım etti.

Ona;

• giysiler verdi,
• yemek hazırlattı,
• saraya nasıl gideceğini anlattı.

Bazı araştırmacılar, Nausikaa'nın Odysseus'a ilgi duyduğunu ileri sürse de destanda bu ilişki hiçbir zaman romantik bir boyuta ulaşmaz.

Phaiaklar Odysseus'u neden evine gönderdi?

Odysseus, Kral Alkinoos'un sarayında kim olduğunu ilk başta açıklamadı.

Sarayda düzenlenen şölende ozan Demodokos, Truva Savaşı'nı anlatan bir destan söylemeye başladı.

Odysseus gözyaşlarını tutamadı.

Bunu fark eden Alkinoos ona kim olduğunu sordu.

İşte burada Odysseus, Truva'dan ayrıldıktan sonra yaşadığı bütün maceraları ayrıntılarıyla anlattı.

Aslında Odysseia'nın büyük bölümü, Odysseus'un bu sarayda yaptığı uzun anlatımdan oluşur.

Phaiaklar, misafirperverlik geleneği gereği ona yardım etmeye karar verdi.

En sağlam gemilerini hazırladılar.

Hediyeler verdiler.

Odysseus'u uyurken İthaka kıyısına bıraktılar.

Poseidon son kez öfkelendi

Odysseus'u evine ulaştıran Phaiak gemisi dönüş yolundayken Poseidon bunu öğrendi.

Deniz tanrısı, gemiyi taşa çevirdi.

Böylece Phaiaklar bir daha yabancı denizcilere yardım etmemeye karar verdi.

Bu olay, tanrılara karşı gelmenin bedeline ilişkin mitolojik anlatılardan biri olarak kabul edilir.

Athena neden Odysseus'u dilenciye dönüştürdü?

Odysseus sonunda İthaka'ya ulaşmıştı.

Ancak evine doğrudan gitmedi.

Çünkü sarayında büyük bir sorun vardı.

Yaklaşık 20 yıldır ortada olmayan kralın öldüğü düşünülüyordu.

Bu nedenle yüzü aşkın soylu, karısı Penelope ile evlenerek tahta geçmeye çalışıyordu.

Tanrıça Athena, Odysseus'u yaşlı bir dilenci görünümüne soktu.

Bunun nedeni çok açıktı:

Kimlerin sadık kaldığını öğrenmek.

Kimlerin ihanet ettiğini görmek.

Penelope neden yeniden evlenmedi?

Odysseus'un eşi Penelope, Antik Yunan edebiyatının en dikkat çekici karakterlerinden biridir.

Kocası tam 20 yıl boyunca dönmedi.

Herkes onun öldüğünü düşündü.

Buna rağmen Penelope evlenmeyi kabul etmedi.

Ünlü dokuma hilesi

Penelope, taliplere şu sözü verdi:

"Kayınpederim Laertes için kefeni bitirdiğimde evleneceğim."

Gündüzleri dokuma yaptı.

Gece olduğunda ise gizlice bütün örgüyü söktü.

Bu hile tam üç yıl sürdü.

Sonunda hizmetçilerden biri gerçeği taliplere söyledi.

Artık karar vermesi gerekiyordu.

Telemakhos babasını tanıyor

Odysseus önce oğlu Telemakhos ile buluştu.

Athena gerçek görünümünü kısa süreliğine geri verdi.

Baba ile oğul yıllar sonra ilk kez karşı karşıya geldi.

Birlikte sarayı geri alma planı yaptılar.

Argos: Sahibine kavuşan köpek

Destanın en duygusal sahnelerinden biri, Odysseus'un köpeği Argos ile karşılaşmasıdır.

Argos, sahibini tam 20 yıl bekledi.

Yaşlanmıştı.

Artık yürüyemiyordu.

Dilenci kılığındaki Odysseus'u yine de tanıdı.

Kuyruğunu salladı.

Başını kaldırdı.

Ve hemen ardından öldü.

Bu kısa sahne, dünya edebiyatının en dokunaklı hayvan anlatılarından biri olarak kabul edilir.

Yay yarışması neden düzenlendi?

Penelope sonunda taliplere bir yarışma önerdi.

Odysseus'un ağır savaş yayını kim gererse ve oku 12 balta sapının içinden art arda geçirebilirse onunla evlenecekti.

Hiçbir talip yayı germeyi başaramadı.

Yaşlı dilenci ise yayı kolayca kurdu.

Oku fırlattı.

On iki baltanın içinden tek seferde geçirdi.

Böylece gerçek kimliği ortaya çıktı.

108 talibin öldürüldüğü hesaplaşma

Odysseus, Telemakhos ve kendisine sadık kalan birkaç hizmetkârla birlikte sarayın kapılarını kapattı.

Taliplerin dışarı çıkmasına izin verilmedi.

İlk ok, en güçlü talip olan Antinoos'u vurdu.

Ardından başlayan çatışmada bütün talipler öldürüldü.

Kaynakların çoğunda bu kişilerin sayısı 108 olarak verilir.

Homeros bu bölümü yalnızca bir intikam sahnesi olarak değil, adaletin yeniden sağlanması olarak anlatır.

Penelope hemen inanmadı

Odysseus'un geri döndüğünü gören herkes sevinirken Penelope temkinli davrandı.

Gerçekten onun kocası olduğundan emin olmak istedi.

Bunun üzerine hizmetçilere evlilik yatağını başka odaya taşımalarını söyledi.

Odysseus buna şaşırdı.

Çünkü o yatağı yıllar önce canlı bir zeytin ağacının gövdesinden kendisi yapmıştı.

Taşınması mümkün değildi.

Bunu söyleyince Penelope gerçeği anladı.

Çünkü bu sırrı ikisinden başka kimse bilmiyordu.

Böylece çift 20 yıl sonra yeniden bir araya geldi.

Odysseia nasıl sona eriyor?

Taliplerin öldürülmesi İthaka'da yeni bir çatışmanın başlamasına neden oldu.

Öldürülen kişilerin aileleri intikam almak istedi.

Tam savaş çıkacakken Athena, Zeus'un emriyle araya girdi.

Taraflar barış yaptı.

Böylece Odysseus yeniden İthaka Kralı olarak tahtına döndü.

Homeros destanı, savaşın değil barışın sağlanmasıyla bitirdi.

Odysseia'nın gerçek mesajı neydi?

İlk bakışta Odysseia, canavarlarla savaşan bir kahramanın macerası gibi görünür.

Ancak destanın temelinde çok daha derin sorular vardır:

• İnsan gerçekten evine dönebilir mi?
• Uzun savaşlar insanı değiştirir mi?
• Sadakat ne kadar sürdürülebilir?
• Zekâ mı daha güçlüdür, kuvvet mi?
• İktidarın meşruiyeti nasıl korunur?
• Bir insan, yıllar sonra bile aynı kişi olarak kalabilir mi?

Bu yönüyle Odysseia, yalnızca Antik Yunan'ın değil, dünya edebiyatının en güçlü eve dönüş, kimlik, hafıza ve insan olma anlatılarından biri olarak kabul edilir.