Odysseia nedir?

Bugün sinemadan edebiyata, tiyatrodan video oyunlarına kadar sayısız yapıta ilham veren Odysseia, Antik Yunan edebiyatının temel taşlarından biridir.

Destanın yazarı olarak kabul edilen Homeros, aynı zamanda İlyada destanının da anlatıcısıdır. Ancak tarihçiler arasında Homeros'un gerçekten yaşamış tek bir kişi mi olduğu, yoksa farklı ozanların eserlerinin ortak adı mı olduğu konusunda kesin bir görüş bulunmuyor.

Araştırmacıların büyük bölümü, Odysseia'nın MÖ 8. yüzyılda sözlü anlatı geleneğinden yazıya aktarıldığını düşünüyor.

Yaklaşık 12 bin dizeden oluşan eser, Antik Yunan toplumunun dünyaya bakışını, tanrılarla insanlar arasındaki ilişkiyi ve kahramanlık anlayışını yansıtan en önemli metinlerden biri kabul ediliyor.

İlyada ile odysseia aynı hikâye değildir

Birçok kişi bu iki destanı birbirine karıştırıyor.

Oysa İlyada, Truva Savaşı'nın yalnızca son birkaç haftasını anlatır.

Odysseia ise savaş bittikten sonra başlar.

Yani iki eser aslında birbirinin devamıdır.

Kahraman Odysseus, Truva'nın düşmesini sağlayan ünlü Tahta At planının mimarıdır.

Savaş sona erdiğinde diğer krallar ülkelerine dönerken Odysseus'un yolculuğu beklenmedik şekilde uzar.

İşte Odysseia tam da burada başlar.

Truva Savaşı neden çıktı?

Destanı anlamak için önce Truva Savaşı'nı bilmek gerekir.

Yunan mitolojisine göre her şey bir düğünde başlar.

Anlaşmazlık tanrıçası Eris, davet edilmediği düğüne üzerinde "En Güzele" yazan altın bir elma bırakır.

Bu elmayı üç tanrıça sahiplenir:

• Hera
• Athena
• Afrodit

Kimin daha güzel olduğuna Truva Prensi Paris karar verecektir.

Tanrıçalar Paris'i kendi tarafına çekmeye çalışır.

Hera ona dünyanın hâkimiyetini,

Athena savaşta yenilmez olmayı,

Afrodit ise dünyanın en güzel kadınının aşkını vaat eder.

Paris, Afrodit'i seçer.

Fakat burada büyük bir sorun vardır.

Dünyanın en güzel kadını Helena, Sparta Kralı Menelaos ile evlidir.

Afrodit sözünü tutar.

Paris, Helena'yı Truva'ya götürür.

Bu olay tarihin en büyük savaşlarından biri kabul edilen Truva Savaşı'nın başlamasına neden olur.

On yıl süren savaş

Yunan krallıkları birleşerek Truva'yı kuşatır.

Savaş tam 10 yıl sürer.

Bu savaşta mitolojinin en önemli kahramanları yer alır.

Bunlardan bazıları şunlardır:

• Akhilleus
• Ajax
• Odysseus
• Agamemnon
• Menelaos
• Hektor
• Paris

Savaşın sonunu ise güç değil, zekâ belirler.

Odysseus'un en büyük silahı zekâsıydı

Diğer kahramanların aksine Odysseus olağanüstü güçlü biri değildir.

Onu farklı yapan şey aklıdır.

Bugün bile kullanılan "Truva Atı" kavramının ortaya çıkmasına neden olan plan tamamen ona aittir.

Odysseus devasa ahşap bir at yapılmasını önerir.

Yunan ordusu geri çekiliyormuş gibi yapar.

En seçkin askerler atın içine gizlenir.

Truvalılar bunu zafer hediyesi sanarak şehrin içine alır.

Gece olduğunda askerler dışarı çıkar.

Şehrin kapıları açılır.

Truva düşer.

Bu olay yalnızca savaşın değil, Odysseus'un kaderinin de başlangıcı olur.

Poseidon neden Odysseus'a düşman oldu?

Odysseia boyunca Odysseus'un başına gelen felaketlerin büyük bölümü Poseidon kaynaklıdır.

Peki neden?

Bunun nedeni daha sonra karşılaşacağı Polyphemos adlı Tepegöz'dür.

Polyphemos, Poseidon'un oğludur.

Odysseus onu kör edince deniz tanrısı büyük öfkeye kapılır.

Bundan sonra Odysseus'un eve dönüşü tam 10 yıl gecikir.

Yani Truva Savaşı'nın ardından başlayan yolculuk da savaş kadar uzun sürer.

Odysseus kimdir?

Destanın merkezindeki kahraman İthaka Kralı Odysseus'tur.

Ancak onu yalnızca savaşçı olarak tanımlamak doğru olmaz.

Mitolojide Odysseus;

• iyi bir stratejist
• başarılı bir diplomat
• usta bir konuşmacı
• denizci
• komutan
• kurnaz bir lider

olarak anlatılır.

Onun en büyük amacı yeni ülkeler fethetmek değildir.

Tek istediği şey evine, eşi Penelope'ye ve oğlu Telemakhos'a kavuşmaktır.

Bu yönüyle Odysseus, Antik Yunan kahramanları arasında farklı bir yerde durur.

Odysseia neden yalnızca bir macera hikâyesi değildir?

İlk bakışta eser, canavarlarla savaşan bir kralın serüveni gibi görünür.

Ancak satır aralarında çok daha büyük meseleler bulunur.

Destanda;

• savaşın yıkıcılığı
• ev özlemi
• sadakat
• iktidar
• adalet
• kimlik
• misafirperverlik
• insanın kibri
• tanrıların müdahalesi
• ölüm
• zaman

gibi kavramlar sürekli işlenir.

Bu nedenle birçok akademisyen Odysseia'yı ilk psikolojik yolculuk romanlarından biri olarak değerlendirir.

Destan neden bugün hâlâ önemini koruyor?

Yaklaşık üç bin yıllık bir eser olmasına rağmen Odysseia, modern kültürde yaşamaya devam ediyor.

James Joyce'un Ulysses romanından sinema filmlerine, çizgi romanlardan video oyunlarına kadar yüzlerce eser bu destandan ilham aldı.

Son yıllarda ise Odysseia, büyük bütçeli sinema projeleri sayesinde yeniden gündeme geldi.

Ancak destanın etkisi yalnızca sinemayla sınırlı değil. Kahramanın eve dönüş yolculuğu, insanın kendini arayışının simgelerinden biri olarak görülmeye devam ediyor.