1950’li yıllarda çekilen ve zamanla kayıplara karışan bir filmin ardında bıraktığı izler, Salt Galata’daki yeni sergide araştırılıyor. Karanlık Dünya adlı sergi, sanatçı Mike Bode ile senarist Caner Yalçın’ın iş birliğine dayanan disiplinlerarası bir araştırmanın ürünü. Sergi, yönetmenliğini Metin Erksan’ın yaptığı ve senaryosunu Bedri Rahmi Eyüboğlu’nun yazdığı aynı adlı filmin üretim süreci ve yaşadığı dönüşümleri, dönemin kültürel bağlamı içinde inceliyor.
Filmin çekimleri Sivas’ın Sivrialan köyü ve Nevşehir’in Ürgüp ilçesinde yapılmış; anlatı ise Âşık Veysel’in yaşamına odaklanmıştı. Ancak zamanla film, tarımsal kalkınma ve köy modernleşmesi temalı bir propaganda aracına dönüştürülmüştü. Orijinal hikâyenin dışına çıkan bu müdahalelerin arkasında Amerikan Haberler Merkezi tarafından sağlanan görüntüler ve Ankara’daki Merkez Film Kontrol Komisyonu’nun aldığı sansür kararları yer alıyor.
Dönemin baskıları, filmin anlatısını değiştirdi
Filmin son versiyonu Âşık Veysel’in Hayatı adıyla 1953’te gösterime girdi. Ancak bu yeni versiyon, önceki kurguya kıyasla büyük değişiklikler içeriyordu. Film, toplumun “kusursuz” bir temsilini sunmak adına yeniden kurgulanmış; bazı sahneler sansürlenmiş, bazıları ise eklenmişti. Bugün elimizde kalanlar ise yalnızca eksik bir kurgu, bozulmuş ses bantları ve farklı kopyalar arasında tutarsızlık gösteren görüntülerden ibaret.
Arşivler ve anlatılar üzerinden bir araştırma
Serginin temel kaynaklarından biri, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi’ne bağlı Sami Şekeroğlu Sinema-TV Merkezi Arşivi’nde yer alan 35mm nitrat film. Daha önce kamuoyuyla paylaşılmamış bu görüntüler, sergiye yeni bir boyut kazandırıyor. Bunun yanında, sesli anlatımlar, çelişkili tanıklıklar ve söylentiler de serginin temel malzemeleri arasında.
Film yerine süreç odakta
Salt, bu sergide filmi başlı başına bir eser olarak değil; dönemin kültürel, politik ve tarihsel bağlamlarında şekillenmiş çok katmanlı bir nesne olarak ele alıyor. Video enstalasyonları, arşiv belgeleri ve yeniden yazılmış bir senaryo üzerinden yapılan analizler, filmin geçirdiği müdahaleleri ve farklı kopyalar arasındaki farkları açığa çıkarmayı hedefliyor.
"Karanlık Dünya", 23 Temmuz–14 Aralık 2025 tarihleri arasında Salt Galata’daki Mastercard Sergi Mekânı’nda ziyaret edilebilir. Sergi programlamasını Gülce Özkara üstleniyor.
