İsyan ve İhtilal nedir?

İsyan; yalın olarak itaatsizlik, ayaklanma, emirlere uymama anlamına gelmektedir. Toplum içerisinde bir grubun sınırlı bir amaç ve hedefine ulaşmak için devlet otoritesine karşı başkaldırma hareketi şeklindeki tanımlama kavramsal içeriğini tam olarak yansıtmaktadır. Başlangıçta toplumsal desteğe sahip olup olmadığı belli olmayan isyan, kendinden sonraki bazı hareketlerin de hazırlayıcısı olabilir. Toplumsal desteği alan ve başarılı olan isyan ihtilale dönüşebilir. İsyanlar, fikri hazırlıkları olan devlet düzenini yıkmayı amaçlayan hareketler değildir.

İhtilal

Arapça halel kökünden gelmektedir. Bozukluk, bozulma karışıklık, düzensizlik anlamındadır. Çoğu zaman inkılâp aynı anlamda kullanılmaktadır. Ancak inkılâbın eylem safhasına karşılık gelebilir. İhtilal bir devletin mevcut siyasi yapısını, idari ve sosyal yapısını, yönetim biçimini ortadan kaldırmak için meşru zemin dışında, zor kullanarak, şiddete başvurarak yapılan geniş bir halk hareketidir. Kesinlikle “devrim” olarak tanımlanamaz.

Çünkü ihtilal mevcut düzeni yıkmayı hedefler. Yıkılanın yerine daha çağdaş, modern düzen oluşturma gibi bir gayesi yoktur. İnkılâptan burada ayrılır.

Dil inkılâbından sonra inkılâp sözcüğünün yerine “devrim” kelimesi türetilmiştir. Anlam olarak inkılâpla aynıdır. Türkçe “devirmek” fiilinden türetildiğini görüyoruz. 1960’lı yılların sonlarında bazı akımları savunanlar bu kelimeyi ilke olarak benimseyince anlamı farklılaşmıştır. Mevcut düzenin yıkılıp yerine çağdaş bir düzenin kurulması gayesinden uzaklaşılıp, daha çok mevcut düzenin yıkılması için girişilen hukuk dışı hareket anlamında kullanılmıştır. İhtilâle yakın bir anlam kazanmıştır. Doğru anlamdan saptırılarak belirli bir amaca yönelik kullanılmaya başlanan devrim sözcüğü 12 Eylül 1980’den sonra kullanılmayarak yerini inkılâp almıştır. Hatta Devrim Tarihi isimli kitaplar bu tarihten sonra İnkılâp Tarihi olarak basılmıştır.