İnkılâp nedir?

Arapça “kalb” kökünden gelen, değişme, bir halden başka bir hale dönme, devrim anlamındadır. Aynı anlamda Osmanlıca’ya da geçmiş ve aynı anlamda kullanılmıştır.

Batı dillerinde karşılığı ise “revolution” kelimesi kullanılmaktadır. Aynı zamanda isyan, ihtilâl, devrim kelimeleriyle aynı anlamda kullanılmıştır. İnkılâp bir milletin sahip olduğu siyasi, askeri, sosyal ve kültürel kurulularında devlet eliyle makul metotlarla yapılan köklü değişikliklerdir.

Toplum tarafından benimsenip desteklenmeyen inkılâbın başarıya ulaşması mümkün değildir. İnkılâp yıkılan düzenin yerine daha çağdaş, daha ideal bir düzen koymayı hedefler. Bu amaçla da mevcut düzeni yıkar. İnkılâp, tanımından da anlaşılacağı gibi tepkisel olarak aniden başlayan bir hareket değildir.

İnkılâp, mevcut düzenin çağın ihtiyaçlarına cevap verememesinden dolayı, idari, sosyal ve ekonomik kurumlar başta olmak üzere sistemin kısa bir süre içerisinde hukuka uymaksızın kuvvet kullanılarak yıkılıp, çağdaş ve modem bir düzenin kurulmasıdır diyebiliriz.

İnkılâbın, hazırlık sahrası, ihtilâl safhası ve yeniden düzenleme safhası vardır. Mevcut düzen toplumun ihtiyaçlarına cevap veremiyorsa, refah düzeyini yükseltmiyorsa, toplumda çatışmaların baş göstermesi kaçınılmazdır. Bu duruma ilk tepkiler dönemin düşünce ve fikir adamlarından gelir. Aydınlanır daha iyi bir yönetimin sağlanması konusundaki faaliyetleri ve toplumsal mutabakatın sağlandığı bu sahra inkılâbın “hazırlık sahrasını” oluşturur. Bu safha uzun, kesintili ve zor bir dönem şeklinde geçebilir. Hatta bu dönemde görev alan düşünce ve fikir adamları inkılabın eylem safhası olan ihtilal safhasını göremeyebilir.

İkinci safha ise aydınların fikirlerini benimseyen toplumsal fikri birlikteliğin sağlanmasından sonra mevcut düzeni yıkma tamamıyla değiştirme dönemi olan eylemin gerçekleştirildiği ihtilâl safhasıdır. Bu safhada düzeni değiştirmek için harekete geçenler güç kullanarak var olan düzeni ortadan kaldırırlar.

Üçüncü safhada, ihtilâlin mevcut düzeni yıkması sonrasında başarı sağlanmış olunur ve hareket meşruluk kazanmıştır. Artık ihtilalin yerini inkılâp alır. Yıkılan düzenin yerine daha çağdaş bir yönetim gelir. Değişen yönetimle beraber bütün kurum ve kuruluşlarında değiştiği modernleştiği görülür.

Millî mücadele dönemine kadar olan fikri gelişmelerin yaşandığı dönem, “hazırlık safhası”, Millî Mücadele Dönemi, “ihtilâl” safhası, Lozan sonrası, idari, sosyal, hukuki ve kültürel alandaki çağdaş yapılanma dönemi de “yeniden düzenleme” safhası olarak tanımlanabilir.