Koç Üniversitesi Anadolu Medeniyetleri Araştırma Merkezi (ANAMED), Osmanlı dünyasında Fenerli Rumların tarihsel rolünü ve kurdukları ilişki ağlarını ele alan yeni bir sergiye ev sahipliği yapıyor. Namık Günay Erkal, Firuzan Melike Sümertaş ve Haris Theodorelis-Rigas’ın küratörlüğünü üstlendiği “Cümle Fener Burada: Hane, Mahalle, Saray ve Şehir” başlıklı sergi, 18. yüzyılda İstanbul’un Fener semti ile Eflak ve Boğdan beylikleri arasında gelişen siyasi, toplumsal ve mekânsal ilişkileri farklı kaynaklar üzerinden inceliyor.
11 Mart 2026’da açılan ve 24 Ocak 2027’ye kadar ziyaret edilebilecek sergide arşiv belgeleri, nadir kitaplar, haritalar, tablolar, mimari çizimler ve üç boyutlu modeller yer alıyor. Sergi, Fenerli seçkinlerin İstanbul’daki yaşam alanlarından Osmanlı sarayına ve Balkan coğrafyasına uzanan geniş bir tarihsel ağı görünür kılmayı amaçlıyor.
Serginin başlığı, 1719 yılında Bükreş’te yaşayan bir âlimin mektubunda geçen “Cümle Fener burada; artık İstanbul’u hatırlamıyorum” ifadesinden esinleniyor. Bu ifade, İstanbul’un Haliç kıyısındaki Fener mahallesi ile Eflak ve Boğdan arasında kurulan yoğun bağlantılara işaret ediyor. Osmanlı yönetiminin 18. yüzyıl başlarından itibaren Fenerli Rum devlet adamlarını Eflak ve Boğdan voyvodalığına ataması, bu coğrafyalar arasındaki ilişkilerin güçlenmesinde önemli rol oynadı.
Sergi, ANAMED’in dört yıl süren “Fenerlilerin Maddi Dünyası” araştırma programı kapsamında hazırlandı. Çalışma, Fenerli ailelerin hanelerinden Osmanlı sarayına, voyvoda konaklarından Boğaz kıyılarına uzanan yaşam alanlarını Osmanlı, Yunan ve Romen kültürleri arasındaki etkileşim çerçevesinde ele alıyor.
Sergi kapsamında üç boyutlu hane ve mahalle modelleri de yer alıyor. TED Üniversitesi Mimarlık Bölümü öğretim üyeleri tarafından tasarlanan bu modeller ile Koç Üniversitesi KARMA XR Lab tarafından hazırlanan sanal ortam çalışmaları, ziyaretçilere dönemin mekânsal yapısına dair farklı bir bakış sunuyor.
Sergiye ayrıca uluslararası katılımlı bir panel eşlik edecek. 12 Mart Perşembe günü saat 17.00’de düzenlenecek söyleşide Atina’daki Gennadius Kütüphanesi direktörü Maria Georgopoulou, Osmanlı okuma kültürü üzerine çalışmalarıyla bilinen emeritus profesör Johann Strauss ve serginin küratörleri bir araya gelecek. Panelde Fenerlilerin tarihine yönelik araştırmaların yöntemleri ve konunun Osmanlı, Yunan ve Romen tarih yazımlarındaki yeri ele alınacak.
Sergi, Fenerli Rumların Osmanlı bürokrasisi, patrikhane, Balkan prenslikleri ve İstanbul’daki gündelik yaşamla kurduğu ilişkileri on tematik bölüm üzerinden inceliyor. Bu bölümlerde Fener mahallesinin toplumsal yapısı, Osmanlı sarayındaki görevler, patrikhane ile ilişkiler, Fener’deki konut mimarisi, Eflak ve Boğdan ile kurulan ulaşım ve yönetim ağları gibi başlıklar ele alınıyor.
Ayrıca sergide, 19. yüzyıl başında Balkanlar’da yaşanan siyasi dönüşümlerin Fenerli ağları üzerindeki etkileri ve bu mirasın modern ulus devletlerin oluşum sürecindeki yeri de tarihsel belgeler ışığında değerlendiriliyor. Böylece sergi, Fenerlilerin Osmanlı İmparatorluğu içindeki konumunu ve sonraki dönemlere uzanan etkilerini çok katmanlı bir perspektifle ele alıyor.
