İhsan Kabil ile Türk sinemasını konuştuk

İhsan Kabil ile Türk sinemasını konuştuk

Mürekkep Söyleşiler'de bu hafta Oğuz Çetinoğlu, Sinema Yazarı İhsan Kabil ile Türk sinemasını konuştu.

21 Kasım 2016 - 15:23 - Güncelleme: 21 Kasım 2016 - 15:48

Röportaj: Oğuz Çetinoğlu

Oğuz Çetinoğlu: Türk sineması ile alakalı olarak rakamlara dayalı genel bir değerlendirme ile röportajımıza başlayabilir miyiz?                                            

İhsan Kabil: Türk sineması, Kültür Bakanlığı’nın verdiği destekle her yıl 100 civarında film üretme kapasitesine sâhiptir. Türkiye, Avrupa ülkeleri arasında, yabancı filmlere göre kendi yerli filmleri seyretme oranında en başta geliyor. 2015 yılı içinde toplam 137 film yapımı gerçekleştirilirken, toplamda bakanlık tarafından 27 milyon TL destek temin edilmiş, 60 milyon bilet satışının 32 milyonu yerli film seyircisinden sağlanmış. Bilet hâsılatından elde edilen 680 milyon hâsılatın 360 milyonu yerli yapımlardan sağlanmış.

Öte yandan, TRT de 100 filmlik bir proje başlattı.  30 kadarı hayata geçirildi. Sinemamız için gerçek bir kazanç olduğunu düşündüğümüz bu icraat,  ‘Muna’ ve ‘Çırak’ gibi eserleri sinemamıza kazandırdı.                                    

Çetinoğlu: Kültür Bakanlığı’nın desteği bütçeden mi karşılanıyor?

Kabil: Bakanlığın sağladığı kaynak desteğinin popüler ticarî filmlerden elde edilen hâsılattan oluşturulan havuzdan aktarıldığını biliyoruz.

Çetinoğlu: O havuz, seyircinin ödediği bilet bedeli içerisindeki bakanlık payı ile mi oluşturuluyor?

Kabil: Evet öyle diyebiliriz. Yerli film seyretmek için alınan her biletten Bakanlığa bir pay aktarımı oluyor.

Çetinoğlu: Yerli sinemaya destek verilirken tatbik edilen kıstas nedir? 

Kabil: Bir yerde, ironik olarak gişe yapan piyasa işi ve kaba komedi, korku, melodram gibi kişinin duygu dünyasını manipüle eden yapımların, insanın varoluşu ile alakalı durumunu irdelemeye, kişiye dayalı bir sinema yapmaya yönelen, topluma dair bir dertleri olan yönetmenlerin çalışmalarına maddî katkı sağladığına şâhitlik edilmektedir.

Çetinoğlu: Çok geniş bir çerçeve değil mi?

Kabil: Öyle denebilir ancak sanat sineması olarak tanımlanan filmlerin gişe hasılatı, yeni sanat filmlerinin yapımını destekleyecek miktarlara ulaşamıyor.

Çetinoğlu: Sinema sanayimiz çevrilen film itibâriyle belli bir seviyeye gelmiş görülüyor. Kalite itibâriyle hangi seviyede?

Kabil: Bu sorunuza cevap vermek için ortaya konan eserlerin sinematografik özelliklerine, sinema dilinin işlenmesine gösterilen özene, anlatılan hikâyenin toplumun değerleriyle mütenasip olmasına, gerçekliği bâzen sembol ve çağrışımlarla ifâde edip etmediğine bakılması gerekmektedir.

Çetinoğlu: Bakabilir miyiz? Baktığımızda neler görürüz? 

 Kabil: Önümüze gelen genel görünüşün, özlenen düzeyden biraz uzak olduğu söylenebilir. Az sayıdaki bazı istisnaları dışarıda tutarsak, topluma mâlolmuş sinemacıların ortaya koyduğu en popüler filmlerde dahi toplumu ve bireyleri rencide edecek ifâdelere ve hallere rastlanabilmektedir. Sözde korku filmlerinin inandırıcılıktan uzak, ikna edici olamayan imge ve varlık değerleri, komedilerin gücünü ağız bozukluğu ve düşük insanlık hallerinden alması, ticarî filmlerin naylon, sentetik sunumları, sanat sineması tanımlamasına girebilecek yapımların bir kısır döngü içinde ve nihilizm1 sınırları içinde kalması, gerçekçiliğin istismara dayalı temsiliyle sınırlanmaları sinemamızın hastalıklı yönleri olarak görülebilir.

Çetinoğlu: Dış görünüm böyle. Dıştan görünmeyen derinliklere de bakabilir miyiz? 

Kabil: Perdeye yansıyan az sayıdaki olumlu nitelikteki filmlerin iç dünyalarına baktığımızda ise, bunların bâzen söz edegeldiğimiz kimlik konumuyla uyumlu oldukları, kişiye ait ve sosyal değerleri gözettikleri, sinema dilini mânevî bir çerçevede gerçekleştirerek, kendini aşamamış olandan müteâl2 olana bir kanal açtıkları görülmektedir. Bu tarz filmler târihî gerçekliğimizle de örtüşük, günümüzü o görüş tarzından ele alan, modernizmin meselelerini dünden yarına geniş bir açıyla değerlendiren, insan ilişkilerini kanırtmadan belli bir sağduyu ve serinkanlılıkla veren, komediyi ince mizah örgüsünde temsil eden bir zeminde hayat bulmaktadır. Filvaki, nitelikli dediğimiz bu çalışmalar, çoğunluğu meydana getiren o büyük yekûn arasında gereği kadar fark edilememektedir. 

Çetinoğlu: Üniversitelerimizde sinema sanatları bölümleri var. Yerli film sektörü ile üniversite ilişkilerinden söz eder misiniz?

Kabil: Yerli film sektörü, gitgide artan bir oranda üniversitede sinema eğitimi alan gençlerin işgücünden yararlanmaya başlamıştır. Ben konunun teorik tarafında biri olarak, geçen yıl Fatih Sultan Mehmet Üniversitesi, Güzel Sanatlar Fakültesi bünyesinde seçmeli olarak Sinema Sanatına Giriş dersi verdim.

Çetinoğlu: Çok güzel… Derslerde neler işlediniz?

Kabil: Üniversitenin Halıcıoğlu ve Kandilli’de bulunan yerleşkelerinde, değişik bölümlerden öğrencilerin katıldığı dersler, sinema târihinin ilk günlerinden başlayarak, günümüze kadar olan süreçte geçirdiği merhaleleri görüntülü örneklemelerle ve münferiden seyrettiğimiz filmlerin sınıf içinde değerlendirilmesinden ve geleneksel sanatlarımızın animasyon sinemasına uyarlanmasının imkânlarından oluştu. Sinemanın terminolojisi ve başlangıç târihinde ortaya çıkan belge ve kurmaca filmden meydana gelen iki anlatım farkının ortaya konmasıyla, sessiz sinema çağıyla yeni bir evrene girilerek ortaya çıkan akımlar, türler, ülke sinemaları, yönetmen sineması gibi kavramlaştırmalar sinema dersinin omurgasını oluşturmakta.

Çetinoğlu: Asıl sormak istediğim hususa geçmeden önce nazariyatla alakalı olarak sorayım: Genç neslin görmediği-bilmediği sessiz filmler hakkında bilgi lütfeder misiniz? 

Kabil: Sessiz sinema, bilindiği gibi sinema târihinin sonraki evrelerinde beyazperdeye yansıyan hemen bütün türleri, kurgu biçimleri, trükleri1, yaklaşımları, temaları içeriyor. Komedi, dram, polisiye, western, melodram, bilim-kurgu, gelecek bilimi ve târihî film gibi türler bütünüyle daha sessiz sinema döneminde resmedilmiş, animasyon ve denemeye dayalı sinema gibi anlatımlar da yine ilk defa bu dönemde vücuda getirilmiştir.

Paralel kurgu da dâhil değişik kurgu biçimleri, kurgu yoluyla ta Mélies3’ye giden trükler yine bu dönemde filmlere nüfuz etmiş, hayatın gerçek renklerine duyulan merak anlamında bâzı filmlerin boyanmasına kadar gidilmiştir. Bu döneme genel bir bakıldıktan sonra, özelde Wiene4’nin Dr. Caligari’nin Kabini5 çalışmasıyla Alman Dışavurumculuğu6’na, Vertov7’un Kameralı Adam8’ıyla Sovyet Montaj Kuramı9’na eğildik, değişik dil ve duygu özelliklerini gördük. Bazin10’in, montaj kuramıyla klasik Amerikan sineması dilinin tematik11 olarak karşılaştırması bir diğer değindiğimiz mevzu oldu. Avrupa Sineması sonra gelen başlığımızdı; Danimarka’nın öne çıktığı sessiz sinema döneminden sonra, Sinema-Gerçek, Faşizm dönemi, Yeni Gerçekçilik, Yeni Dalga, Doğu Avrupa sinemasına ana hatlarıyla değinildi. Amerikan ve Avrupa sinemaları ağırlıklı Batı sineması ve literatürü hâkim yaklaşımlar olsa da, Asya ve Afrika sinemaları da dünya kültürünün diğer renkleri önemli olduğundan, bu sinemalara yer açmayı uygun gördük. Öte yandan, Türk sineması da başlı başına bir bölüm teşkil ettiğinden, ilk kuruluş yılları ve 1948’den itibaren dönem ve akım olarak nasıl bir manzara ortaya koyduğunu irdeledik. Sıra tek tek film seyrederek onları değerlendirmeye, tahlil etmeye, belli sahnelere giderek film okuması yapmaya vardı.

Çetinoğlu: Sormak istediğim soruya geçmeden önce bir ara sorum olacak İhsan Bey, ‘paralel kurgu’ dediniz. Ne anlama geliyor?

Kabil: Paralel kurgu, kısaca ifade etmek istersek, belli bir sahnede bâzı olaylar cereyan ediyorken, hemen diğer sahnede aynı anda başka bir mekânda veya yerde gelişen olayları göstermek, sonra tekrar başladığımız sahneye dönmek ve değişimli olarak iki sahne arasında gidip gelmektir.

 Çetinoğlu: Teşekkür ederim. Asıl sormak istediğim şuydu: Nazarî bilgiler elbette lüzumlu. Sonrasında tatbikî bilgiler söz konusu mu? Kaliteli film yapmanın şartları, sinema dili ve film yapımcılığında kaliteyi yükseltecek diğer bilgiler gelecek mi? Mesela batıyı aynen taklit etmeden seyircinin beğeneceği, çevrildiği yıl klasikler arasına girebilecek, dünya ülkelerine satılabilecek filmler yapmanın yolları metotları gibi hususlar müfredat programında var mı? Mâlûmâliniz, hiçbir sanayi, dış dünyaya açılmadan gelişemez. Meseleye bu açıdan bakabilir miyiz?  

Hepsinden önemlisi biz kalarak, özümüzden-öz değerlerimizden tâviz vermeden hattâ onları öğretmeye ve benimsetmeye yönelik çalışmalar, bu şekilde dünya sinemaseverlerine hitap eder duruma erişilmesi düşünülmekte midir?  Bir filmde gördüm. Câmide imam farz namazını kıldırırken, cemaat imamın arkasında saf tutmadan, her biri câminin bir köşesinde imama uyarak namaz kılıyordu. Başka bir filmde görgü kurallarına aykırı bilgilendirmeler vardı vesaire… Bu tür aksaklıklar nasıl önlenebilir?

 Kabil: Evet, benim verdiğim, sinemanın fikri, estetik ve târihî boyutuna dair ve örneklemeler yaparak nazarî bilgiler. Tatbikat ise başka bir müfredatın ve diğer akademik bölümlerin konusu. İşâret ettiğiniz mevzular çok önemli ancak tam teşekküllü sinema bölümlerinde ele alınmalı. Ayrıca, yine aynı nokta-i nazardan hareket edersek, bir zihniyet dönüşümüne ihtiyaç var; daha idealist ve kendi değerleri ve kültürüyle barışmış bir duruş.

Çetinoğlu: Sinema sanatı, geniş ufuk, sosyal ilimlerin hemen her alanında derin bilgiler gerektirir.  Senaryo yazarı, film yönetmeni ve hatta oyuncu olacak kişiler bu alanlardaki bilgi açıklarını nasıl giderebilirler?                                                                                                                             Kabil: Sinema sanatı; sosyoloji, edebiyat, târih, psikoloji gibi diğer sosyal bilim dallarıyla beraber işlendiğinde, çok zengin bir materyal sunma potansiyeline sâhiptir ve diğer dallarda okuyan öğrencilerin estetik ve hayatın diğer veçheleri anlamında alacağı çok şey vardır. Sinemayı yer yer üniversite öncesi eğitimin de bir parçası yapmak, bütün sanatları içinde barındıran ve dil olarak yeniliğini koruyan bu sanatı, insan ruhunun hizmetine sunmak anlamına gelecektir.

Çetinoğlu: Teşekkür ederim.

AÇIKLAMALAR:

nihilizm: Her şeyin, bütün gerçeklerin inkârı. Bütün inançların ve gerçeklerin inkâr edilmesini esas alan doktrin, hiçcilik. Aşırı ferdiyetçilik. 

müteâl: Yüksek, yüce, ulu.

tematik: Temaya dair, tema ile alakalı, bir tema etrafında meydana gelen.  (Tema: Bir esere hâkim olan fikir ve his, Temel motif, ana mevzu.

trük: Tiyatro ve sinemada yapılan teknik oyun, teknik hile.

vestern: Konusu, Amerika’nın batı bölgelerinde geçen, kovboylar ve Kızılderililerin yer aldığı mâcerâ filmi.  

animasyon: Canlandırma, çizgi film.

Melies: 1861-1938 yılları arasında yaşamış, sessiz sinema çağında sinemaya birçok teknik ve anlatım gelişmeleri kazandırmış olan, özel efektlerle örülü fantastik sinemanın öncüsü Fransız yönetmen.

Wiene: 1873-1938 yılları arasında yaşamış, Alman sinemasında dışavurumcu akımın öne çıkan yönetmeni.

Dr. Caligari’nin Kabini: 1920 yapımı, Alman dışavurumcu sinemasının en önemli eserlerinden.

10 Dışavurumcu: Ekspresyonist, duyguların yüz hareketleriyle ifâde edilmesini benimseyen sinema dili.

11 Vertov: 1896-1954 yılları arasında yaşamış, Sovyet Montaj Kuramının önde gelen yönetmeni.

12 Kameralı Adam: 1929 yapımı, Sovyet Montaj Kuramının önemli örneği.

13 Sovyet Montaj Kuramı: Sinemada ağırlıklı olarak montaja dayalı bir anlatım geliştiren yaklaşım.

14 Bazin: 1918-58 yılları arasında yaşamış ünlü Fransız sinema düşünürü.

İHSAN KABİL:

1959, İstanbul doğumlu    

Deneyim:

1994- İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür İşleri  Sinema Danışmanlığı

Almanya, Japonya, Hindistan, İran, Rusya, Türk Cumhuriyetleri… Ülke sinemaları üzerine gösterim ve özel oturumlar düzenlendi.

Türk Sineması üzerine gösterim ve özel anma programları düzenlendi.

 

1994-Bilim ve Sanat Vakfı

Sanat Araştırmaları Merkezi Başkanlığı, Sinema ve Estetik Seminerleri Hocalığı

 

 

 

 

1995-1997    Kanal 7 Film Yorumculuğu (Senarist Ayşe Şasa ile birlikte)

 

1997                   Tahran, İslam Ülkeleri Film Festivali Jüri Üyesi

2004-2005          TRT 2 ‘Sinema 7’ Programı Danışmanı

2005                  TRT 2 ‘Unutulmaz Filmler’ Program Sunuculuğu

2005-2007           Eurimages Türkiye Temsilcisi

2006-                  Avrupa Görsel-İşitsel Gözlemevi Türkiye Temsilcisi

2006                   Almatı, Şaken Yıldızları Film Festivali Jüri Üyesi  

2006                   Tahran, Şehir Filmleri Festivali Jüri Üyesi 

2008                   Tahran, Fecr Film Festivali Jüri Üyesi         

2008                   Almatı, Şaken Yıldızları Film Festivali Jüri Üyesi

2008                   TRT 2 ‘Dünya Sinemalarından’ Program Sunuculuğu

2008                     İstanbul 2010 Avrupa Kültür Başkenti Sinema Danışma

                           Kurulu Üyesi 

2010                   Tahran, Fecr Film Festivali Jüri Üyesi    

2011        Istanbul, Bilinmeyen Sinemalar Film Festivali Genel Yönetmeni                                                                                                                                                                                                                                     

 

 

 

 

 

Eğitim

 

 

 

 

 

 

Yayınlar

 

2013                   Istanbul Gelişen Ülkeler Film Festivali Genel Yönetmeni

2013                     Uluslararası Malatya Film Festivali Danışma Kurulu Üyesi

2014     Eskişehir, Uluslararası Turkuaz Sinema Günleri Genel Yönetmeni

2014                 Yakutistan, Yakutsk Film Festivali Jüri Üyesi

2014                 Tataristan, Kazan Film Festivali Jüri Üyesi

2014                 Malatya Film Festivali Genel Sanat Yönetmeni

2015-                Fatih Sultan Mehmet Üniversitesi, Güzel Sanatlar Fakültesi

                          Öğretim Görevlisi

 

 

1970-1978  Darüşşafaka Lisesi

1981-1985  Boğaziçi Üniversitesi Tarih Bölümü

1985-1989  Boğaziçi Üniversitesi, Sanat Tarihi Y. Lisans ders dönemi

1989-1992  ABD, Ohio State University, Film Studies Y. Lisans    

1992-1993  ABD, Ohio State University, Film Education Doktora ders dönemi         

 

Master tezi “Kefareti Ödenen Dünyalar: Bresson’un Yankesici’si ve Tarkovski’nin Kurban’ı”  Sadık Yalsızuçanlar ve Ayşe Şasa ile ortak kitap ‘Düş Gerçeklik ve Sinema’da yayınlandı. (İz Yayıncılık, 1997)

1983’ten başlayarak ‘Gelişim Sinema’, ‘Hürriyet Gösteri’, ‘…Ve Sinema’, ‘Dergah’, ‘Antrakt’, ‘Umran’ ve ‘Sonsuzkare’ dergilerinde sinema konusunda eleştiri, teori, tahlil yazılarıyla, tercüme, derleme ve yabancı yönetmenlerle röportajları çıktı.

Aylık ‘Anlayış’ dergisinde çıktığı tarihten bu yana Dünya Sineması ile

ilgi  ilgili araştırmaları yayınlandı.

Hayal Perdesi sinema dergisinin yayın danışmanlığını yaptı.

Star gazetesinde 2008-2016 yılları arasında sinema yazarlığı yaptı.

   

 

 

SİNEMA SANATI:

Sinemayı 1895 yılında Augustus ve Louis Lumière Kardeşler icat etti. 13 Şubat 1895'te Fransa için patentini aldılar. 22 Mart 1895’de Paris'te, 10 Haziran'da da Lyon'da sinema makinesini halka gösterdiler. 28 Aralık 1895 tarihinde ise Paris'te Grand Cafe bodrumunda bulunan 120 kişilik bir salonda ilk sinema salonu açılarak, halka gösterim yapıldı.

İlk filmlerin senaryoları ve yöneticileri yoktu. Sinema makinesini eline alan;  ‘Trenin Ciotat İstasyonu’na Giriş’, ‘Bahçe Sulayan Bahçıvan’ gibi kısa filmler çekildi.

Bir boks maçının filmi çekilip halka gösterilince boks’a düşkün olan Amerikan halkı tarafından büyük bir alakayla karşılandı. Ondan sonra sinema sanatı büyük bir hızla gelişti, seyirci sayısı daha hızlı olarak arttı. ‘Büyük Tren Soygunu’ isimli film,  günümüzdeki sinema filmlerinin başlangıcı sayılır.

Türkiye'de halka açık ilk sinema 19 Mart 1910’da, İstanbul Şehzadebaşı’nda ‘Millî Sinema’ adı ile açıldı.  Yine o yıllarda, Fuat Uzkınay'ın çektiği ‘Ayastefanos'taki Rus Âbidesinin Yıkılışı’ ilimli film, Türkiye’de çekilen ilk sinema filmidir. 

Mevzulu ilk Türk filmi, 1917 yılında Müdafaa-i Milliye Cemiyeti tarafından ‘Pençe’ adı ile çekildi.

1963 yapımı ‘Susuz Yaz’ milletlerarası alanda yapılan sinema festivallerinde ödül alan ilk Türk filmi oldu.

 

BİLGİLİK:

Türkiye genelinde 397 sinema kompleksi, 2.034 sinema perdesi ve 254.310 adet koltuk var. Türkiye’de ancak özel durumlarda sinema filmi gösterimi yapılabilen muntazam bir film seyretme imkânı bulunmayan 5 ilimiz var: Şırnak, Ardahan, Hakkâri, Sinop ve Gümüşhâne.

T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, özel tiyatrolarla alakalı olarak rakama dayalı bilgiler yeniden toparlanmaktadır.

Kaynak: Kültür ve Turizm Bakanı Nâbi Avcı’nın 09 Kasım 2016 târihinde yaptığı açıklama.  

Kaynak: murekkephaber.com

YORUMLAR

  • 0 Yorum
Henüz Yorum Eklenmemiştir.İlk yorum yapan siz olun..
İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR x
İBB Şehir Tiyatroları 2017-2018 oyunları
Şehir Tiyatroları'nda bu sezon hangi oyunları izleyeceğiz?
En çok parayı kitap ve müziğe harcıyoruz
En çok parayı kitap ve müziğe harcıyoruz